एउटा चिठ्ठी ‘प्रेतकल्प’का लेखकलाई
नारायण दाई
नमस्कार
यो पत्र तपाईंको पछिल्लो उपन्यास ‘प्रेतकल्प’मा मात्रै सीमित छ । पढेर सिध्याएँ । पढिसकेपछि मनमा उत्पन्न प्रतिकि्रयालाई बुँदागत रुपमा लेख्दै छु ।
१। राज्यहीनताको अभावले देशका विभिन्न भागमा झाडापखालाको महामारीले जनता मृत्यु बेहोर्न बाध्य भइरहेका छन् । दशक लामो सशस्त्र द्वन्द्वपछि पनि िहंसा र भय यथावत् छ । सामाजिक अपराध झन् बढेर गएको छ । अपहरणको अत्यासले जनमनोविज्ञान भयभीत छ । बन्द हडताल महँगी र अभाव त सामान्य नै भए । तर शासकको भीड संवेदनहीन छ । अनि जनता पीडाको गहिरो पोखरीमा डुबिरहेका छन् । समय फेरियो । अनि दुःखको संस्करणमात्र फेरियो । तर…। अर्थात् देश दुखिरहेको छ । यो समयको भयानक त्रासदीबीच तपाईंले विगत कालखण्डको यस्तै ‘प्रेत’ बिउँझाउनुभएको छ ‘प्रेतकल्प ।’ दुखपुरको कथा लेखेर तपाईंले विवश जनताको गीत गाउनुभएको छ ।
२। शताब्दी पुरानो समय र सन्दर्भलाई विम्ब बनाएर वर्तमानलाई तपाईंले जसरी प्रहार गर्नुभएको छ त्यसबाट तपाईंको लेखकीय उचाइ नाप्नै नसकिने गरी अग्लिएको छ । यो चाहिँ अलि बढी भयो कि तर अतिरिाजत भएर यस्तै भाव व्यक्त गर्न मन लागिरहेको छ ।
कुरुप समाज र राजनीतिप्रति तपाईंको प्रहार भयानक छ । अनि यो प्रहार िसंगो समाजको शुद्धीकरणका निम्ति अपरिहार्य छ । समय र शासकको अपाच्य र क्रूर यथार्थमाथि भयानक व्यंग्य गर्दै शासक र शाषितको बहुआयामिक प्रकार र प्रवृत्तिको चिरफार गरेको छ तपाईंको उपन्यासले यदि म गलत छैन भने ।
३। थोरै मात्र यस्ता पुस्तक हुन्छन् जो पढेपछि भन्न मन लाग्छ साँच्चै पढ्नैपर्ने पुस्तक पढिएछ । यसपटक यस्तै भयो ।
४। पढ्दापढ्दै पुस्तकका पानाहरु छुट्टिए पुस्तकबाट । एकदम नरमाइलो लाग्यो ।
५। उहिलेका कुरा खुइलिए । यो जो उखान छ त्यसविरुद्ध उभिएको एक जीवित दस्तावेज हो यो । अर्थात् ओल्ड इज गोल्ड ।
६। सुनेको थिएँ चित्रका घोडाहरु दौडन्छन् फूलहरु बास्ना आउँछन् अनि आँखाबाट आँसु झर्छ । तपाईंका अक्षरहरु ती महान् चित्रभन्दा अझ बढी सजीव र चलायमान लाग्छन् । अक्षर अर्थात् पात्रहरु । तिनकै बीचमा हराएँ म ।
७। जोन उडको ‘माइक्रोसफ्टदेखि बाहुन डाँडासम्म’, टेकनाथ रिजालको ‘निर्वासन’ जगदीश घिमिरेको ‘अन्तर्मनको यात्रा’, नारायण वाग्लेको ‘पल्पसा क्याफे’ धु्रवचन्द्र गौतमको ‘एक असफल आख्यानको आरम्भ’ राजवको ‘क्यापिटल हिल’ आदि । पछिल्लो समय पढेका यी पि्रय कृतिहरुको कुनै सम्झना भएन ‘प्रेतकल्प’ पढ्दा । अरु कृतिको त सम्झना हुने कुरै भएन । यतिसम्म कि छेउमा निदाइरहेकी सानी छोरीलाई पनि बिसर्दै विगत कल्पनामा हराउँदै कुनै-कुनै बेला रुँदै अनि कुनै क्षण हाँस्दै तपाईंको पुस्तक पढेँ रात मध्यरात ।
८। धेरै पत्रिकामा तपाईंको पुस्तकबारे लखिए आलेखहरु । ती सबको निष्कर्ष थियो ुशताब्दीपूर्वको नेपाली समाजको जीवित दस्तावेज ।ु तर त्यतिमात्र पर्याप्त छैन । त्यो विगत हाम्रो समयको पनि दैनिकी हो । मलाई त त्यस्तै लाग्छ । उस्तै प्रवृत्ति पात्र र नियति । प्रविधि पनि उही प्रवृत्तिको सहायकमात्र भइरहेको छ अहिले पनि ।
९। झट्ट हेर्दा विगतको ‘ट्रजेडी’ जस्तो मात्र लाग्छ पुस्तक-वृतान्त । तर त्यो त्यतिमा समाप्त भएको छैन । त्यो नयाँ संस्करणमा अहिले पनि जिउँदै छ । अनि अझ भयानक जटिल र छद्म रुपमा त्यसले आफूलाई फैलाइरहेको छ देशभरि । अनि देशको सिमानाभन्दा परसम्म ।
१०। उपन्यास पढ्दै गर्दा आफूलाई एक अबोध बालक पाएँ । जसका अगाडि हजुरबा आफ्नो अनुभव र अनुभूति बाँड्दै थिए । जहाँ थियो देश र देशको दशा पीडा र उन्माद । अबदेखि हजुरबाहरु हाम्रा साथी पनि हुन् । रोमान्टिक बूढाहरु ।
११। हाम्रा हजुरबा र हजुरआमाहरु जीवित बनाइदिनुभएको छ तपाईंले ।
१२। इतिहास जित्नेहरुको घोडा हो भन्ने शास्त्रीय वा क्रान्तिकारी बुझाइभन्दा अलग रहेर इतिहासको सामाजिक व्याख्या गर्नुभएको छ ।
१३। यो पुस्तक इतिहास हो कि आख्यान पक्कै पनि यी दुवै हो ।
१४। मदन पुरस्कार पाउनु वा नपाउनुसँग पुस्तकको आयु र सफलता निर्धारित हुँदैन । तर एउटा पाठकको अगि्रम सिफारिस छ, ‘यो पुस्तकलाई मदन पुरस्कार दिइयोस् ।’ त्यसैले पनि तपाईंलाई लेखेको व्यक्तिगत सार्वजनिक गर्दै छु ।
१५। दुखपुर जो एउटा गाउँ हो उपन्यासमा । जसको जगमा उभिएको छ एक उत्कृष्ट उपन्यास । तर अहिले िसंगो देश नै दुखपुर भएको छ मैले थाहा पाएदेखि । सुखपुर त ‘युटोपिया’ मात्र हो । हाम्रो यथार्थ दुखपुरवासी हुनु नै हो । दुखपुरवासी हामी हौं र हाम्रा आफन्त पनि । नारायण दाइले आफन्तको मेरो र मेरो देशको पनि पीडा बोल्नुभएको छ ।
अरु पनि धेरै कुरा छन् भन्न्नुपर्ने । बाँकी भेटमा ।
दुखपुरको तपाईं जस्तै एक दुखी
अशोक सिलवाल